Waarom een Toon van Heusdenlezing

Nijmegen: door en door katholiek

Nijmegen was ooit een door en door Katholieke stad. Het werd gekscherend het Rome van het Noorden ofwel het ultra?montane, het Rome van boven de Alpen genoemd. Feit is dat het meer kerken en kloosters kende dan welke andere stad ook.

Een dergelijk klimaat is niet bevorderlijk voor de positie/emancipatie van holebi’s. Een door en door katholieke mentaliteit beheerste de bevolking en haar instellingen, van politiek tot universiteit.

Toen het Nederlands Wetenschappelijk Humanitair Kommitee –de voorloper van het COC- in de jaren dertig een van haar jaarverslagen toezond aan alle Nijmeegse studenten liepen deze verontwaardigd te hoop tegen deze pest, zoals homosexualiteit in het studentenblad Vox Carolina omschreven werd.

Toon van heusden celebreert een mis bij zijn 50 jarig priesterjubileum

In 1939 werd in Nijmegen een R.K. artsencongres gewijd aan het thema homosexualiteit. Het verslagboek verscheen na de Duitse bezetting in 1940. En gezien de toon van de daarin gepubliceerde artikelen laat zich raden dat de Duitse maatregelen tegen homosexualiteit uit augustus 1940 niet bij iedereen slecht vielen... In de inleiding van het verslagboek worden deze danook lovend besproken.

Toch hebben ook in katholieke intellectuele kringen genuanceerder denkenden altijd bestaan. In de loop van de jaren 50 en begin van de jaren 60 hebben mensen rond tijdschriften als de Nieuwe Linie of Dux in kleine kring voorbereid wat later voor een breder publiek tot veel ophef en vertier zorgde. Vooral Dr. Trimbos heeft met zijn radiopraatjes over (homo)sexualiteit een aanzet gegeven tot wat men een progressievere katholieke visie op de rol van de kerk in het leven van mensen zou kunnen noemen.

Of dit veranderde denken over sexualiteit de deconfessionalisering veroorzaakt heeft dan wel de deconfessionalisering het veranderde denken is een beetje een kip?ei discussie. Laten we het erop houden dat ze elkaar wederzijds bevorderd hebben.

Ook in Nijmegen verandert in de loop van de jaren zestig de mentaliteit en komt men zo her en der opener te staan jegens andersdenkenden/voelenden.

In 1968 is de studentenkerk de plaats van handeling waar de pas opgerichte Nijmeegse Studenten Werkgroep Homofilie zijn eerste grote activiteit houdt in de vorm van alweer een congres over homosexualiteit maar nu zijn het homosexuelen zelf die het woord voeren en in de katholieke pers, die bestond toen nog, verschenen grote beschouwingen nav deze bijeenkomst. Lang niet allemaal even positief, maar er werd gediscussieerd en beargumenteerd.

In die tijd ook zijn er mensen als wijlen dominee Colijn, tot in deze tijd wel bekend door zijn column in de Brug of zijn inzet voor het City-pastoraat en de Oekoemene, die zich samen met progressieve katholieken van de Benedictusgroep (nog steeds gevestigd in de Mr. Franckenstraat) actief inzet voor de oprichting van kerngroep 552, waaruit later het plaatselijke COC zal ontstaan.

Ook Toon van Heusden wordt in die tijd actief. Hij komt via de pastorale zorg voor homosexuelen, waarvan hij er honderden begeleid heeft steeds verder in de beweging te staan, hij gaat voorlichting geven. Zijn voorlichtingen aan Plattelandsvrouwen zijn beroemd geworden.

In de jaren 70 ontstaat dan niet geleidelijk maar explosief de enorme hoeveelheid groepen, groepjes en organisaties waaruit ook nu nog de Nijmeegse holebi beweging bestaat. In 1981 is het Toon van Heusden die de idee oppert om voor al die groepen een huis te gaan zoeken. Dat huis is Villa Lila geworden. Gelukkig heeft Toon van Heusden hier nog vaak van zijn eigen geesteskind kunnen genieten door er een borrel te gaan drinken en een sigaar te roken.

Met het instellen van de Toon van Heusden lezing willen we de herinnering aan deze bijzondere man levend houden en heel practisch, zoals Toon ook heel practisch was, opnieuw aansluiten bij die typisch Nijmeegse traditie van het permanente debat op het snijvlak van religie en emancipatie.

De volgende lezingen zijn inmiddels geweest:

Prof. Theo Beemer: Dwarsverbindingen
Prof. Frans Vosman: Homo-huwelijk
Prof. Sjef van Tilborg: De Geliefde Leerling

Terug naar "Homo's en de Kerk"